خوێندنەوەیەکی فکری و سیاسی ، بۆ دۆخی ، ڕۆژهەڵات و ، ڕۆژئاوای،کوردستان

جوگرافیای ئازارو، ئیرادەی مانەوە ، 
خوێندنەوەیەکی فکری و سیاسی ، بۆ دۆخی ، ڕۆژهەڵات و ، ڕۆژئاوای،کوردستان
کورد، وەک،پاشکۆی فەرامۆشکراوی، مۆدێرنیتەی سیاسی

ڕەند مەریوانی سەرپەرشتیاری گشتی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان 

دۆزی کورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، تەنها کێشەیەکی نەتەوەیی یان سنووری نییە، بەڵکو گەورەترین شکستی ئەخلاقی و سیاسیی سیستەمی نێودەوڵەتییە . لە دوای پەیماننامەی لۆزانەوە. لە کاتێکدا جیهان بەرەو "فرەیی کلتوری" و "مافی چارەی خۆنووسین" هەنگاو دەنێت، کورد لە ڕۆژهەڵات (ئێران) و ڕۆژئاوا (سووریا) هێشتا لە نێوان چەپۆکی دەوڵەت ئایین-نەتەوەی شۆڤێنی و بەرژەوەندییە جیۆپۆلیتیکییە نێودەوڵەتییەکاندا دەهاڕدرێت.
ڕۆژهەڵاتی کوردستان: ئەمنی کردنی شوناس و تیرۆری یاسایی
لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، دەوڵەتی ناوەندیی ئایینی  ئێران ستراتیژییەکی مەترسیداری گرتووەتە بەر کە دەکرێت ناوی بنێین "بە ئەمنیکردنی شوناس لەم مۆدێلەدا، هەر چەشنە داواکارییەکی مەدەنی، زمانەوانی یان ژینگەیی، وەک "هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی" پێناسە دەکرێت.
پێشێلکارییەکان لە ڕۆژهەڵات تەنها فیزیکی نین، بەڵکو پێشێلکاریی سیستماتیکن:
پەت و سێدارە: بەکارهێنانی سزای سێدارە وەک ئامرازێکی سیاسی بۆ چاوشکاندنی کۆمەڵگە، کە تێیدا زۆرترین ڕێژەی لەسێدارەدان بەرانبەر بە چالاکوانانی کورد ئەنجام دەدرێت.کۆڵبەری و جینۆسایدی ئابووری: برسیگردنی ناوچە کوردییەکان و گۆڕینی سنوورەکان بۆ مەیدانی ڕاوکردنی مرۆڤ، نیشانەی ڕوونی بێبایەخکردنی ژیانی تاکی کوردە لای دەسەڵات. دوای "ژن، ژیان، ئازادی": ئەم بزووتنەوەیە نیشانی دا کە ڕۆژهەڵات ناوەندی فکریی گۆڕانکارییە لە ئێراندا، هەر بۆیە دەوڵەت بە توندترین شێوە هەوڵی "سڕینەوەی یادەوەریی سیاسی" ئەو ناوچانە دەدات.
ڕۆژئاوای کوردستان تاقیگەی دیموکراسی لە ژێر هەڕەشەی گۆڕینی دیمۆگرافیدا
دۆخی ڕۆژئاوا جیاوازە؛ لێرەدا کورد لە "قوربانییەکەی بێدەنگەوە گۆڕا بۆ کارەکتەرێکی سیاسیی کاریگەر، بەڵام ئەم سەرکەوتنە ڕووبەڕووی مەترسییەکی وجوودی بووەتەوە لەلایەن دەوڵەتی تورکیا و گروپە توندڕەوەکانەوە.
پێشێلکارییەکان لە ڕۆژئاوا ڕەهەندێکی نێودەوڵەتییان هەیە:

ئەندازیاریی دیمۆگرافی: ئەوەی ئێستا لە خۆرئاوای کوردستان ڕودەدات  تەنها داگیرکاریی سەربازی نییە، بەڵکو "پاکتاوی ڕەگەزی یە" بە ئامانجی گۆڕینی ناسنامەی مێژوویی ئەو ناوچانە.
تێکدانی ژێرخانی ژیان: هێرشە بەردەوامەکان بۆ سەر گەڕەک  و شارو ناوچەکان، هەوڵێکی ئاشکرایە بۆ ئەوەی مۆدێلی "خۆبەڕێوەبەری" لەبار بەرن و خەڵک ناچار بە کۆچکردن بکەن.
بێدەنگیی نێودەوڵەتی: لێرەدا "مافی مرۆڤ دەبێتە قوربانیی "بەرژەوەندیی ناتۆو مامەڵە سیاسییەکان، کە ئەمەش گەورەترین بێ ئومێدیی فکری بۆ تاکی کورد دروست کردووە.
دیدی فکری و سیاسی: بەرەو چ چارەسەرێک؟
ئەو پێشێلکارییانەی بەرانبەر کورد دەکرێن، لە ڕاستیدا هێرشن بۆ سەر "فۆرمی نوێی بیرکردنەوە". کورد لە هەردوو بەشەکەدا خەریکی بەرهەمهێنانی فەلسەفەیەکی سیاسییە کە لەسەر بنەمای: (فرەیی نەتەوەیی، ئازادیی ژن، و پاراستنی ژینگە) وەستاوە. ئەم مۆدێلە بۆ دەوڵەتە ناوەندگەرا و تۆتالیتێرەکانی ناوچەکە، لە چەکی سەربازی مەترسیدارترە.
ئەنجامگیری: ئەرکی مێژوویی
بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم دۆخە، پێویستە گوتاری سیاسیی کورد لە "گوتاری مەزڵوومییەت"ەوە بگۆڕێت بۆ "گوتاری مافخوازیی نێودەوڵەتی". پێویستە:لە ئاستی ناوخۆیدا: یەکگرتووییەکی فکری لە نێوان ، لایەنە سیاسییەکاندا دروست ببێت کە بەرژەوەندییە نەتەوەییەکان بخاتە سەروو بەرژەوەندیی حیزبی. لە ئاستی نێودەوڵەتیدا: لۆبییەکی نەتەوەیی بەهێز بکرێت بۆ ناساندنی تاوانەکانی دژ بە کورد، وەک "تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی" لە دادگا نێودەوڵەتییەکاندا.
کوردستان تەنها خاک نییە، بەڵکو تاقیگەیەکە بۆ سەلماندنی ئەوەی ئایا مرۆڤایەتی دەتوانێت لە سەدەی بیست و یەکەمدا ڕێز لە جیاوازییەکان بگرێت، یان هێشتا هێزی سەربازی و ستەمکاری بڕیاردەری کۆتایین. مانەوەی کورد لە ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا، تەنها سەرکەوتنی نەتەوەیەک نییە، بەڵکو سەرکەوتنی پرەنسیپە مرۆییەکانە بەسەر بیری تاریک و داگیرکاریدا.